TBMM Yapay Zeka Araştırma Komisyonu Raporu Hakkında

Alternatif Bilişim Derneği Görüş Ve Önerileri

Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Yapay Zeka Araştırma Komisyonu tarafından 30 Mart 2026 tarihinde yayımlanan 260 Sıra Sayılı Rapor, ( https://cdn.tbmm.gov.tr/KKBSPublicFile/D28/Y1/T10/DosyaKomisyonRaporunuVerdi/9f0e7abf-41f6-4133-ab3d-4879113f7f9f.pdf) ülkemizin yapay zeka alanındaki gelecek vizyonunu şekillendirme potansiyeli taşıması nedeniyle büyük önem arz etmektedir.

Alternatif Bilişim Derneği olarak, dijital haklar, internet sansürüyle mücadele, veri mahremiyeti ve gözetim karşıtlığı temel vizyonumuz doğrultusunda, teknolojinin insan hakları odaklı, şeffaf ve demokratik bir yapıda gelişmesini savunmaktayız. Yapay zeka stratejilerinin temelinde, teknolojinin insanın yerine geçmesi değil, insanı desteklemesi ve insan onurunu koruması esasına dayanan 'İnsan Merkezli Yaklaşım' yer almalıdır. Bu bağlamda, söz konusu Rapor'u, yapay zeka teknolojilerinin getirdiği fırsatları değerlendirirken, aynı zamanda barındırdığı risklere karşı temel hak ve özgürlükleri koruma sorumluluğu çerçevesinde değerlendirmek gerektiğini düşünüyoruz.

Yapay zeka düzenlemelerinin yalnızca teknik veya ekonomik bir mesele olmanın ötesinde, bir demokrasi ve insan hakları meselesi olduğu inancıyla, Rapor'daki önerilere ilişkin görüş ve eleştirilerimizi kamuoyunun dikkatine sunarız.

VİZYON VE STRATEJİ

TBMM Yapay Zeka Araştırma Komisyonu Raporu'nda, Türkiye'nin 2030 yılına kadar yapay zekayı geliştiren, kullanan ve insan odaklı şekilde düzenleyen, bölgesel ve küresel öncü bir yapay zeka aktörü olması vizyonu ortaya konulmuştur. Bu vizyonun hayata geçirilmesi amacıyla "Türkiye Yapay Zeka Kanunu" hazırlanması önerisi, ülkemizin bu alandaki kararlılığını göstermesi açısından olumlu bir adımdır. Ancak, inovasyonun desteklenmesi ile temel hakların korunması arasındaki hassas dengenin doğru kurulması hayati öneme sahiptir.

Kanun taslağının, esnek ve inovasyon odaklı bir yaklaşım benimserken, aynı zamanda insan odaklı, etik ilkelere uygun bir çerçeve çizmesi gerektiği belirtilmiştir. Alternatif Bilişim Derneği olarak, bu yaklaşımın, teknolojik gelişimin önünü açarken, bireylerin dijital haklarını güvence altına alacak güçlü mekanizmalar içermesi gerektiğini vurgulamaktayız. Kanun, sadece teknolojik ilerlemeyi teşvik etmekle kalmamalı, aynı zamanda yapay zeka sistemlerinin potansiyel ayrımcı etkilerine, veri mahremiyeti ihlallerine ve gözetim risklerine karşı açık ve net koruyucu hükümler içermelidir. Aksi takdirde, teknolojik gelişim, toplumsal fayda yerine yeni eşitsizlikler ve hak ihlalleri yaratma riski taşıyacaktır.

KURUMSAL YAPILANMA VE DENETİM

Rapor'da, yapay zeka alanındaki yönetişimi sağlamak üzere "Türkiye Yapay Zeka Kurumu" ve "Yapay Zeka Etik Kurulu" gibi yeni kurumsal yapılanmaların oluşturulması önerilmektedir. Bu tür kurumların kurulması, yapay zeka alanındaki politika ve düzenlemelerin koordinasyonu açısından gerekli olabilir.

Ancak, bu kurumların bağımsızlığı, şeffaflığı ve sivil toplum katılımına açık olması kritik bir husustur. Kurulacak kurumların, kamu, özel sektör, meslek örgütleri ve üniversitelerin temsilcilerinden oluşacak bir Danışma Kurulu'na sahip olması önerisi olumlu olmakla birlikte, sivil toplumun karar alma süreçlerine etkin katılımının sağlanması elzemdir.

Yapay zeka düzenlemelerinde demokratik denetimin ve insan hakları odaklı yaklaşımın kurumsal yapılara entegre edilmesinin önemini bir kez daha vurguluyoruz. Türkiye'de kurulacak yapılar da, siyasi ve ekonomik etkilerden bağımsız hareket edebilmeli, şeffaf karar alma süreçleri benimsemeli ve sivil toplumun denetimine açık olmalıdır. Aksi halde, bu kurumlar, yapay zeka teknolojilerinin potansiyel risklerini denetlemek yerine, bu riskleri meşrulaştıran veya göz ardı eden yapılar haline gelebilir.

VERİ MAHREMİYETİ VE GÖZETİM RİSKLERİ

Rapor'da önerilen "Türk Veri Havuzu" oluşturulması ve "Ulusal Yapay Zeka Güvenlik Stratejisi" hazırlanması gibi başlıklar, veri mahremiyeti ve gözetim riskleri açısından dikkatle değerlendirilmelidir. Yapay zeka araçlarının barındırdığı yetkisiz erişim ve veri sızıntısı gibi risklere karşı, veri gizliliğini ve güvenliğini mutlak surette koruyan proaktif bir yaklaşım sergilenmelidir.

Alternatif Bilişim Derneği olarak, büyük veri ve yapay zeka uygulamalarında veri minimizasyonu ilkesinin temel alınması gerektiğini savunmaktayız. Yani, bir amaç için toplanan verinin, o amaçla sınırlı kalması ve gereğinden fazla veri toplanmaması esastır. "Türk Veri Havuzu" gibi merkezi veri toplama ve işleme mekanizmaları, potansiyel olarak kitlesel gözetim risklerini beraberinde getirebilir. Devletlerin yapay zekayı kitlesel gözetim aracı olarak kullanmasına karşı katı sınırlamalar getirilmesi gerekir. Bu bağlamda, Türkiye'nin veri havuzu ve güvenlik stratejileri geliştirirken, bireylerin kişisel verilerinin korunması, anonimleştirme ve şifreleme gibi teknik önlemlerin yanı sıra, hukuki ve denetimsel güvencelerin de en üst düzeyde tutulması gerekmektedir. Veri toplama, işleme ve paylaşım süreçlerinde şeffaflık sağlanmalı, bireylere verileri üzerindeki kontrol hakkı tam olarak tanınmalı ve veri ihlallerine karşı etkin hukuki yollar sunulmalıdır.

ALGORİTMİK ŞEFFAFLIK VE HESAP VEREBİLİRLİK

Yapay zeka sistemlerinin karar alma süreçlerinin karmaşıklığı, algoritmik şeffaflık ve hesap verebilirlik konularını merkezi bir konuma taşımaktadır. Rapor, bu konulara dolaylı olarak değinse de, Alternatif Bilişim Derneği olarak, yapay zeka sistemlerinin özellikle bireyler üzerinde önemli etki yaratabilecek alanlarda (sağlık, adalet, istihdam vb.) karar alma mekanizmalarının şeffaf olması gerektiğini savunmaktayız. Tüm yapay zeka kullanım süreçlerinde, algoritmaların nasıl çalıştığına dair 'Şeffaflık ve Açıklanabilirlik' politikası tavizsiz bir şekilde benimsenmelidir. Bireylerin, yapay zeka sistemlerinin kendileri hakkında nasıl kararlar aldığını anlama ve bu kararlara itiraz etme hakkı olmalıdır. Bu bağlamda, "Temel Haklar Etki Değerlendirmesi" mekanizması Türkiye mevzuatına dahil edilmesi büyük önem taşımaktadır. Yüksek riskli yapay zeka sistemlerinin geliştirilmesi ve dağıtılması öncesinde, bu sistemlerin bireylerin temel hakları üzerindeki potansiyel olumsuz etkilerini değerlendirmeyi ve bu etkileri minimize etmeye yönelik önlemler almayı zorunlu kılınması gerekir. Bu tür bir mekanizma, yapay zeka sistemlerinin insan haklarına uygunluğunu proaktif bir şekilde sağlamak için kritik bir araç olacaktır.

SORUMLULUK VE HESAP VEREBİLİRLİK

Yapay zeka sistemlerinin kararlarında nihai sorumluluğun yapay zekada değil, her zaman insanda olduğu kabul edilmeli; üreticiler ve kullanıcılar 'Hesap verebilirlik İlkesine' sıkı sıkıya tabi tutulmalıdır. Bu ilke, yapay zeka sistemlerinin neden olduğu zararların tespiti ve tazmini için açık ve uygulanabilir mekanizmaların oluşturulmasını gerektirir.

ADALET VE TARAFSIZLIK

Yapay zeka araçları, geliştiricileri ve makine eğitim verileri kaynaklı önyargılara ve ayrımcılığa neden olan çıktılar üretebilir. Bu riskleri azaltmak için, yapay zeka sistemlerinin tasarım, geliştirme ve uygulama süreçlerinde çoğulcu, adil ve eşitlikçi bir 'Adalet ve Tarafsızlık' yaklaşımı zorunlu kılınmalıdır. Algoritmik önyargıların tespiti ve giderilmesi için düzenli denetimler yapılmalı ve bu denetimler bağımsız kuruluşlar tarafından gerçekleştirilmelidir.

SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK VE ÇEVREYE DUYARLILIK

Yapay zeka ekosistemi geliştirilirken ve kullanılırken, yüksek enerji tüketimi ve karbon ayak izi gibi çevresel etkiler göz ardı edilmemelidir. Bu bağlamda, sürdürülebilir ve çevreye duyarlı bir teknoloji politikası izlenmeli, yapay zeka sistemlerinin enerji verimliliği artırılmalı ve çevresel etkileri minimize edecek çözümler teşvik edilmelidir.

DEZENFORMASYON VE ETİK SINIRLAR

Rapor'da, yapay zeka kaynaklı dezenformasyonla mücadele etmek amacıyla dijital filigran ve meta veri gibi kaynak tespit mekanizmalarının geliştirilmesi ve içerik üreticileri için imza sistemlerinin oluşturulması önerilmiştir.

Bu tür önlemlerin, dezenformasyonla mücadeledeki potansiyel faydaları göz ardı edilemez. Ancak, bu mekanizmaların ifade özgürlüğü üzerindeki olası etkileri dikkatle değerlendirilmelidir. Dijital filigran ve meta veri zorunluluğu, yaratıcılığı kısıtlayıcı veya sansüre yol açıcı bir araca dönüşmemelidir.

Önerilen özel etik çerçevelerin, özellikle psikolog, avukat ve doktor gibi uzmanlık gerektiren alanlarda, insan kararlarını etkileyen yapay zeka teknolojileri için hazırlanması, bu teknolojilerin insan hayatı üzerindeki doğrudan etkileri göz önüne alındığında yerindedir. Ancak, bu etik rehberlerin sadece tavsiye niteliğinde kalmaması, bağlayıcı hükümler içermesi ve ihlaller durumunda yaptırımların uygulanabilir olması gerekmektedir.

Ayrıca, yapay zeka uygulamalarının insan iradesini manipüle etme ve kişilere normalde gerçekleştirmeyecekleri eylemleri yaptırma riskine karşı hukuki düzenlemelerin yapılması önerisi, bu teknolojilerin etik sınırlarının belirlenmesinde önemli bir adımdır.

SONUÇ VE ÇAĞRI

TBMM Yapay Zeka Araştırma Komisyonu Raporu, Türkiye'nin yapay zeka alanındaki geleceğini şekillendirme potansiyeli taşıyan önemli bir belgedir.

Alternatif Bilişim Derneği olarak, bu Rapor'daki vizyon ve stratejilerin, dijital haklar ve insan hakları perspektifinden daha da güçlendirilmesi gerektiğine inanıyoruz. Yapay zeka düzenlemeleri, sadece ekonomik büyüme ve teknolojik ilerlemeyi hedeflemekle kalmamalı, aynı zamanda bireylerin temel hak ve özgürlüklerini merkeze alan, şeffaf, hesap verebilir ve demokratik bir çerçeve sunmalıdır.

Bu bağlamda, Alternatif Bilişim Derneği olarak somut politika önerilerimiz şunlardır:  

• Hazırlanacak "Türkiye Yapay Zeka Kanunu", insan odaklı bir yaklaşımla, bireylerin veri mahremiyeti, ayrımcılık yasağı ve ifade özgürlüğü gibi temel haklarını güvence altına alan açık ve net hükümler içermelidir.
• "Türkiye Yapay Zeka Kurumu" ve "Yapay Zeka Etik Kurulu" gibi yeni kurumsal yapılar, tam bağımsızlık, şeffaflık ve sivil toplumun etkin katılımını sağlayacak şekilde tasarlanmalıdır. Yapay zeka sistemlerinin geliştirilmesi, dağıtımı ve denetimi süreçlerinde bağımsız denetim mekanizmaları oluşturulmalı ve bu mekanizmalarda sivil toplum kuruluşlarının, akademisyenlerin ve dijital haklar aktivistlerinin etkin katılımı sağlanmalıdır. Karar alma süreçleri şeffaf olmalı ve sivil toplumun görüşleri dikkate alınmalıdır.
• "Türk Veri Havuzu" ve "Ulusal Yapay Zeka Güvenlik Stratejisi" geliştirilirken, veri minimizasyonu ilkesine sıkı sıkıya uyulmalı, kitlesel gözetim risklerine karşı güçlü hukuki ve teknik korumalar sağlanmalıdır. Yenilikçi yapay zeka teknolojilerinin test edildiği düzenleyici kum havuzları, sadece teknik ve ekonomik hedeflere odaklanmamalıdır. Bu havuzlarda, insan hakları, veri gizliliği ve etik ilkelerin korunmasına yönelik sıkı ve bağımsız hak temelli denetim mekanizmaları kurulmalı, olası riskler önceden tespit edilerek giderilmelidir.
• Yüksek riskli yapay zeka sistemleri için "Temel Haklar Etki Değerlendirmesi" mekanizması zorunlu hale getirilmeli ve algoritmik karar alma süreçlerinde tam şeffaflık sağlanmalıdır. Kamu kurumları ve kritik sektörlerde yüksek riskli yapay zeka sistemlerinin kullanımına ilişkin şeffaflık raporlarının düzenli olarak yayımlanması zorunlu hale getirilmelidir. Ayrıca, bu sistemlerin insan hakları üzerindeki potansiyel etkilerini değerlendiren Algoritmik Etki Değerlendirmeleri hukuken bağlayıcı ve zorunlu bir ön koşul olmalıdır. Bu değerlendirmeler, sivil toplum kuruluşlarının ve etkilenen bireylerin katılımıyla gerçekleştirilmelidir.
• Biyometrik kitlesel gözetimin tamamen yasaklanmalıdır. Kamu alanlarında gerçek zamanlı veya sonradan yapılan biyometrik kitlesel gözetim sistemleri (yüz tanıma, duygu tanıma vb.) istisnasız bir şekilde yasaklanmalıdır. Bu tür sistemler temel haklar üzerinde caydırıcı bir etki yaratmakta ve demokratik katılımı engellemektedir.
• Yapay zeka kaynaklı dezenformasyonla mücadele yöntemleri, ifade özgürlüğünü kısıtlayıcı bir araca dönüşmemeli, etik rehberler bağlayıcı nitelikte olmalı ve insan iradesini manipüle eden yapay zeka sistemleri yasaklanmalıdır.
• Yapay zeka stratejileri, teknolojinin insanı desteklemesi ve insan onurunu koruması temelinde, insan merkezli bir yaklaşımla şekillendirilmelidir.
• Yapay zeka sistemlerinin neden olduğu zararlarda nihai sorumluluğun insanda olduğu kabul edilmeli; üreticiler ve kullanıcılar için açık ve uygulanabilir hesap verebilirlik mekanizmaları oluşturulmalıdır.
• Tüm yapay zeka kullanım süreçlerinde algoritmaların işleyişine dair tam şeffaflık ve açıklanabilirlik politikası benimsenmelidir.
• Yapay zeka araçlarının barındırdığı veri gizliliği ve güvenliği risklerine karşı proaktif ve mutlak koruma sağlayan yaklaşımlar benimsenmelidir.
• Yapay zeka sistemlerinden kaynaklanabilecek önyargı ve ayrımcılığı önlemek amacıyla, tasarım ve geliştirme süreçlerinde çoğulcu, adil ve eşitlikçi bir yaklaşım zorunlu kılınmalıdır.
• Yapay zeka ekosistemi geliştirilirken, çevresel etkiler göz önünde bulundurularak sürdürülebilir ve çevreye duyarlı bir teknoloji politikası izlenmelidir.
• Yapay zeka kaynaklı işsizlik ve mesleki dönüşümlere karşı sosyal güvenlik sistemi güncellenmeli, yaşam boyu eğitim programları yaygınlaştırılmalı ve işgücü piyasaları bu dönüşüme hazır hale getirilmelidir.

Türkiye'nin yapay zeka alanındaki düzenlemelerinin sadece teknolojik ilerlemeyi değil, aynı zamanda bireylerin temel hak ve özgürlüklerini de güvence altına alarak, insan merkezli ve demokratik bir dijital geleceğe katkı sağlayacağını düşünüyoruz.

Yapay zeka çağının getirdiği zorluklar ve fırsatlar karşısında, Türkiye'nin insan haklarına saygılı, demokratik ve sürdürülebilir bir dijital gelecek inşa etmesi için tüm paydaşların katılımıyla kapsayıcı bir diyalog ve işbirliği ortamının oluşturulması çağrısında bulunuyoruz.

Association of Internet Researchers (AoIR) tarafından hazırlanan "Riskli Araştırmalar: Araştırmacıların Korunması ve Güvenliği için AoIR Rehberi" Alternatif Bilişim Derneği tarafından Türkçeye kazandırıldı. İnsan hakları, toplumsal cinsiyet, çevre, göç ve dijital sansür gibi alanlarda çalışan araştırmacıların karşılaştığı çevrimiçi ve çevrimdışı tehditlere yönelik kapsamlı öneriler sunan rehber, bireysel ve kolektif güvenlik için önemli bir başvuru kaynağı niteliği taşıyor.

Bu çalışmanın, risk altındaki tüm araştırmacılar, gazeteciler, aktivistler ve bilgi üreticileri için güçlendirici bir kaynak olmasını diliyoruz.

Alternatif Bilişim Derneği, dijital şiddet alanında toplumsal farkındalığı artırmak için Mayıs ayında Psikolojik Rehberlik ve Danışmanlık ile Sosyal Bilgiler öğretmenlerine yönelik iki atölye düzenliyor. Dijital şiddet ve türleri, dijital şiddete maruz kalma biçimleri ve bunlarla mücadele yolları her geçen gün önem kazanıyor. Özellikle, öğrencilerin çevrimiçi platformlarda karşılaştıkları dijital şiddet, okul ve özel yaşamlarını olumsuz yönde etkiliyor.

Friedrich Ebert Stiftung Derneği’nin katkılarıyla düzenlenen Dijital Şiddetle Mücadele Atölyeleri, eğitimcilerin dijital şiddetle mücadelede karşılaşabilecekleri sorunlara çözüm bulmalarına yardımcı olmayı hedefliyor.Atölyelerde dijital şiddetin tanımı ve türleri, dijital şiddetin belirtileri ve etkileri, dijital şiddetle mücadele biçimleri, dijital şiddetin hukuki boyutu, dijital şiddeti önlemek için sınıf içi stratejiler ve öğrencilere destek olma biçimleriyle ilgili bilgi ve deneyim paylaşımı yapılacaktır. Dijital Şiddet Atölyeleri’nin eğitimcileri Alternatif Bilişim Derneği Başkanı Faruk Çayır, dernek üyeleri Prof. Dr. Zeynep Özarslan ve Doç. Dr. Gülüm Şener, Cinsiyetçi Dijital Şiddetle Mücadele Rehberi’nin yazarlarından Nurcihan Temur.

Atölye tarihleri ve yeri:

Dijital Şiddetle Mücadele Atölyesi 1

Tarih ve yer: 4 Mayıs 2024, 10.00-15.00, Ankara Goethe-Institut

Katılımcılar: Prof. Dr. Zeynep Özarslan, Doç. Dr. Gülüm Şener, Av. Faruk Çayır

Dijital Şiddetle Mücadele Atölyesi 2

Tarih ve yer: 25 Mayıs 2024, 10.00-15.00, Adana, Hukukçular   Derneği

Katılımcılar: Prof. Dr. Zeynep Özarslan, Nurcihan Temur

Atölyelere katılım ücretsizdir.

Her bir atölyenin kontenjanı 40 kişidir.

Atölye yalnızca Psikolojik Rehberlik ve Danışmanlık veya Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin katılımına açıktır.

Atölyelere katılmak için aşağıdaki bağlantıya tıklayarak formu doldurabilirsiniz.

Alternatif Bilişim Derneği Dijital Şiddetle Mücadele Atölyeleri

Daha fazla bilgi için dijitalsiddetlemucadele@gmail.com

Alternatif Bilişim Derneği ve Toplumsal Bilgi ve İletişim Derneği (TBİD)'nin 2019 yılında düzenlediği “Cinsiyetçi Dijital Şiddetle Mücadele Çalıştayı‘nın ardından hazırladığımız rehberi güncelledik.

Avrupa Birliği Sivil Düşün Programı’nın katkılarıyla güncellenen Cinsiyetçi Dijital Şiddetle Mücadele Rehberi Türkçe ve İngilizce dillerinde yayınlandı.

Cinsiyetçi Dijital Şiddetle Mücadele Rehberi'nin Türkçe versiyonunu

İngilizce versiyonunu ise

linklerinden indirebilirsiniz.

Alternatif Bilişim Derneği olarak 8 Şubat'ta çeşitli sosyal medya platformlarına uygulanan bant daraltma uygulamasına ilişkin BTK ve AYM'ye başvurularda bulunduk. Buna ilişkin basın açıklamamıza Türkçe, İngilizce ve Fransızca olarak ulaşabilirsiniz.

Türkiye'deki internet kısıtlamaları en temel hakları ihlal ediyor!

Türkiye’de 6 Şubat’ta yaşanan 10 ili ve yaklaşık 15 milyon nüfusu kapsayan büyük depremin ardından 8 Şubat tarihinde saat 16.00 sonrasında Twitter ve Tiktok gibi sosyal medya platformlarına yönelik bant daraltma uygulanmaya başlandı.

Söz konusu bant daraltma uygulaması alınan duyum ve bilgilere göre 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu'nun 60'ıncı maddesinin onuncu fıkrasına göre Cumhurbaşkanı’nın talebi üzerine BTK tarafından alınan karar üzerine uygulanmıştır.

Türkiye’de daha önce birçok kez bant daraltma uygulamaları yapıldı. Soma Maden Katliamı’nda, Çorlu Tren Katliamı’nda uygulandı. Nerede mevcut iktidar eleştirilse, görevini yapmadığı belirtilse orada kullanıldı. Bant daraltma, erişim engeli, içerik çıkarma kararları gibi uygulamalar çoğunlukla kadınlar, çocuklar, engelliler, yaşlılar gibi şiddet mağduru dezavantajlı gruplara ve muhalefete karşı kullanılmaya çalışan bir yönteme dönüştürülüyor.

Daha önce de Taksim patlamasında yine aynı yasa maddesine dayanarak aynı yöntem ile alınan karar ile bant daraltması uygulandı. Büyük Depremin ardından sosyal medya platformlarına özellikle de Twitter’a yönelik bu uygulama hiçbir fayda sağlamamakta, tam aksine enkaz altında bulunanlar, ölen ve yaralananların başta aileleri olmak üzere yakınlarının, tanıdıklarının olay yerinden yardım koordinasyon amaçlı enformasyon edinmesini ve bizatihi yardımın gerçekleştirilmesini engellemektedir. Bu erişim engeli depremzedelerin orada bulunan veya bulunmayan yakınlarının daha fazla kaygıya ve umutsuzluğa kapılmasına neden olmaktadır.

Bunun dışında Twitter ve diğer sosyal medya platformlarından yazılan yardım ve destek çağrıları, gönüllü yazılımcılar ve programcılar tarafından göçük altındakilerin bulunması, yardım ve destek çağrılarının doğru yönlendirilmesi için haritalama ve derleme çalışmalarında kullanılmakta olup, bant daraltma uygulaması verilerin anlık ve doğru olarak elde edilmesini, yardımların doğru yere ulaşmasını engellemektedir.

Sosyal medya platformlarının sahiplik ve sermaye yapısını bir kenara koyarsak, bu platformlar Türkiye gibi otokratik ve anaakım medyanın baskılandığı ülkelerde kamuoyuna enformasyon ulaştırmanın en önemli aracı haline gelmişlerdir. Bu yüzden de sosyal medyada bant daraltma uygulaması yalnızca haberleşme özgürlüğünü değil aynı zamanda ifade özgürlüğü ve basın özgürlüğünü de kısıtlamaktadır. Bu uygulama ile yurttaşların haber alma ve basının haber verme hakkı ihlal edilmektedir.

Elektronik Haberleşme Kanununa 2016 yılında 671 sayılı OHAL KHK’sı ile eklenen bir metne dayanarak bant daraltma kararlarının alınması, gerek uluslararası mevzuata, gerek Anayasaya, gerekse emsal Anayasa Mahkemesi kararlarına aykırı olduğu gibi ülke demokrasisine darbe vurmaktadır.

Bu yüzden de kurulduğumuz günden bu yana söylediğimiz gibi “Bilgiye erişim özgürlüktür.” #internetimedokunma #internetyaşamdır. Afet zamanlarında doğru ve nitelikli enformasyona erişim yurttaşın asli hakkıdır ve hayatidir. Dezenformasyonla mücadele için siyasi erkin önce şeffaf bir şekilde enformasyon akışı ve yurttaşın enformasyon gereksinimi için altyapılara erişimi temin etmesi gerekir.

8 Şubat 2023

Internet Restrictions in Turkey Violate Fundamental Rights!

After the major earthquake that took place in Turkey on February 6, covering 10 provinces and a population of approximately 15 million, bandwidth throttling (narrowing / restriction) for social media platforms such as Twitter and Tiktok was implemented beginning 16:00 on February 8 and lasting 10 hours.

The bandwidth throttling was in place upon the decision taken by BTK (Information and Communications Technology Authority)with the request of the President in accordance with the 10th paragraph of Article 60 of the Electronic Communications Law No. 5809, according to the announcement of the related authorities.

Net throttling has been implemented many times before in Turkey, including two other major disasters in the Soma Mining District and the Çorlu Train Incident. Whenever the current government was criticized for not meeting its obligations, throttling was used as an option to filter and prevent the flow of information. Acts such as band throttling, access blocking, and content removal are mostly turned into a method used against victims of violence, vulnerable groups such as women, children, the disabled, the elderly, as well as the opposition.

The recent throttling act has taken place based on the same legal provisions applied in the explosion taking place in Taksim square late 2022. During a major earthquake, such an act covering social media platforms, including a platform as expansive as Twitter, prevents the families of the deceased and injured, especially their relatives and acquaintances, from obtaining vital information. Accurate flow of information serves the purpose of emergency coordination, rescue operations, area plotting as well as provision of durable necessities in disaster areas. Moreover, this barrier to information access causes more anxiety and despair on the side of the relatives of the earthquake victims, whether they are supporting in the spot or from afar.

On a technical level, emergency toll, calls for aid and support shared on Twitter and other social media platforms are used by volunteer software developers and programmers in mapping, plotting and recording for efficient distribution of resources and emergency aid. All net restrictions prevent instant and accurate data acquisition and hinder aids from reaching the right place.

Setting aside their ownership and capital structures, social media platforms have become the most important channels of sharing public information and maintaining information flow in autocratic countries like Turkey where mainstream media are suppressed. Therefore, filtering by ISPs and restriction in social media platforms prevent not only freedom of communication and information, but also freedom of expression and freedom of the press. This practice violates the citizens' fundamental right to receive information, obtain news and the media's right to inform.

Acts of throttling and net restrictions, based on a provision added to the Electronic Communications Law via the State of Emergency Decree No. 671 in 2016, not only violates international legislations, the national constitution, and the precedent Constitutional Court decisions, but also strikes a blow to the democracy of the country.

Therefore, as we have said since the day we were founded, “Access to information means freedom.” #donottouchmyinternet #internetislife. Access to accurate and qualified information in times of disaster is a fundamental right of citizens and is vital. In order to combat disinformation, the political power must first ensure transparent information flow and access to digital infrastructures providing public information.

We, as Alternative Informatics Association (AiA) would like to underline that we are following the net restrictions with great concern and that we have applied to BTK as well as the Constitutional Court for clarification of these acts and amendment of provisions causing violations.

Alternative Informatics Association (AiA- Alternatif Bilisim

Après le grand tremblement de terre qui a eu lieu en Turquie le 6 février, couvrant 10 provinces et une population d'environ 15 millions d'habitants, le rétrécissement de bande a commencé à être appliqué aux plateformes de médias sociaux telles que Twitter et Tiktok après 16h00 le 8 février.

L'application de restriction de bande susmentionnée a été mise en œuvre sur décision prise par le BTK à la demande du Président, conformément au dixième alinéa de l'article 60 de la loi n° 5809 sur les communications électroniques, selon les informations entendues et reçues. Le rétrécissement de la bande a déjà été fait à plusieurs reprises en Turquie. Il a été appliqué dans le massacre de la mine de Soma et dans le massacre du train de Çorlu. Partout où le gouvernement actuel a été critiqué, il y a été utilisé, même s'il a été déclaré qu'il n'avait pas fait son devoir. Des applications telles que la limitation de bande, le blocage d'accès et les décisions de suppression de contenu sont principalement transformées en une méthode utilisée contre des groupes défavorisés tels que les femmes, les enfants, les personnes handicapées, les personnes âgées, ainsi que l'opposition. Dans l'explosion de Taksim, le rétrécissement de bande a été appliqué avec la décision prise avec la même méthode, basée sur le même article de loi. Après le grand tremblement de terre, cette application pour les plateformes de médias sociaux, en particulier Twitter, n'apporte aucun avantage, au contraire, elle empêche les familles des personnes décédées et blessées, en particulier leurs proches et connaissances, d'obtenir des informations aux fins de la coordination de l'aide. de la scène et la réalisation de l'aide elle-même. Cette barrière à l'accès engendre plus d'angoisse et de désespoir pour les proches des victimes du séisme, qu'ils soient sur place ou non. De plus, les appels d'aide et d'assistance écrits sur Twitter et d'autres plateformes de médias sociaux sont utilisés par des développeurs de logiciels et des programmeurs bénévoles dans des études de cartographie et de compilation pour trouver les personnes cabossées et pour diriger correctement les appels d'aide et d'assistance l'empêche d'atteindre le sol . Si nous mettons de côté la propriété et la structure du capital des plateformes de médias sociaux, ces plateformes sont devenues le moyen le plus important de transmettre des informations au public dans des pays comme la Turquie, où les médias autocratiques et grand public sont réprimés. Par conséquent, le rétrécissement de bande dans les médias sociaux restreint non seulement la liberté de communication, mais également la liberté d'expression et la liberté de la presse. Cette pratique viole le droit des citoyens à recevoir des informations et le droit de la presse à informer. Les décisions de réduire la bande, basées sur un texte ajouté à la loi sur les communications électroniques avec le décret n° 671 sur l'état d'urgence en 2016, sont contraires à la fois à la législation internationale, à la Constitution et aux décisions précédentes de la Cour constitutionnelle, et portent également un coup à la démocratie du pays.

Par conséquent, comme nous l'avons dit depuis le jour de notre création, "l'accès à l'information, c'est la liberté". #internettimedokunma est #internetlife. L'accès à des informations précises et qualifiées en cas de catastrophe est un droit fondamental des citoyens et est vital. Afin de lutter contre la désinformation, le pouvoir politique doit d'abord assurer un flux d'information transparent et l'accès aux infrastructures pour les besoins d'information des citoyens.

Basına ve Kamuoyuna,

İktidar seçimler yaklaşırken sosyal medyayı yüksek hapis ve fahiş para cezaları ile kontrol etmeye yönelik olarak yeniden bir kanun tasarısı ortaya koydu.

Düzenlemede Avrupa Birliği’nin 23 Nisan 2022’de kabul ettiği, “Dijital Hizmetler Yasası” da referans alınarak “Dijital platformlarda dezenformasyon önlenecek ve platformların algoritmalarının şeffaflığı artırılacak” şeklinde söylemlerde bulunulmaktadır. Ancak sosyal medyanın hukuksuzluklara karşı anlık gündem oluşturma yeteneğini ortadan kaldırmak için, seçim gibi hukuksuzluklara anlık tepkilerin önemli olduğu günlere yönelik olarak, örnek cezalandırma, tutuklama ya da gözaltılarla kişilere bir gözdağı vermek, kişilerde bir otosansür dürtüsü yaratmak amacını taşıdığını düşünüyoruz.

2020 yılında sosyal medya platformlarına yönelik olarak 5651 sayılı yasada yapılan değişiklikler sonucu siyasetçiler, siyasetçilerin yakınları, iktidar partisi üyeliği olanların başvurusu sonucu kadınlara, çocuklara, engellilere ve tüm dezavantajlı gruplara yönelik kamuoyu yaratan binlerce içerik İnternet ortamından kaldırılmıştır. Hükümet yetkilileri, Ekim 2021’de kamuoyuna sosyal medyaya dair bir düzenleme hazırlığını ‘yalan terörü’ ifadesi ile lanse etmiştir. Bunlar dikkate alındığında yapılacağı belirtilen bu düzenlemenin, istenildiğinde her içeriği “terör” ile ilişkilendirilebilir hale dönüştüreceği kuşkusuzdur.

Yalan haber ve dezenformasyon terimlerinin ve tanımlamalarının referans alınacağı belirtilen uluslararası düzenlemelerde bile net bir biçimde tanımı yapılamamaktadır. Bu tanımlamaların kim tarafından, ne şekilde belirleneceği, bilişim ve İnternet alanında çalışan biz meslek ve demokratik kitle örgütlerinden hiçbir görüş alınmayan ve yargı bağımsızlığının içler acısı duruma sürüklendiği günümüzde denetimlerin kimler tarafından yapılacağı, söz konusu kararların mahkemeler tarafından verilip verilmeyeceği bile belirli olmayan bu düzenleme girişimleri kabul edilemez niteliktedir.

2023 yılı genel seçimleri sürecine girerken, son 10 yıldır ana akımmedyayı büyük ölçüde kontrolü altına almış olan hükümet, özgür ve bağımsız haberciliğin, yurttaş haberciliğinin sesini kısmak, toplumsal taleplerin yüksek sesle dile getirilmesini engellemek ve farklı söylemlere alan bırakmamak istemektedir.

İktidara 5651 sayılı yasa ile ilgili Anayasa Mahkemesi Genel Kurulunun 27.10.2021 tarihli, Keskin Kalem Yayıncılık ve Ticaret A.Ş. ve diğerleri (B. No: 2018/14884) kararını tekrar hatırlatmak istiyoruz. Söz konusu AYM kararında “ceza yasalarına göre herhangi bir suç teşkil etmeyen paylaşımlar ve haberlere, kişilik haklarının ihlali ya da özel hayatın gizliliği gerekçe gösterilerek erişim engeli kararları verilmesinin ifade özgürlüğünü ve basın özgürlüğünü ihlal ettiği, sulh ceza mahkemelerinin vermiş olduğu erişim engeli kararlarının yeterli gerekçe içermediği gibi hukuki güvence ve etkili bir başvuru olanağı sağlanamadığı, 5651 sayılı yasanın bu haliyle kanun sistematiği olarak Anayasa’ ya aykırı olduğu açık olarak belirtilmiştir. Bu karardan da anlaşılacağı üzere 5651 sayılı sansür yasasının tamamen ortadan kaldırılması gerekmektedir ve bu yasada yapılacak olan her değişiklik anlamsız olacaktır.

Basın ve ifade özgürlüğüne aykırı, internetin sesini kısmaya yönelik bu tasarıya ve her türlü benzer girişime karşı sesimizi daha gür bir biçimde çıkaracağımızı ilan ediyoruz.

Tüm kamuoyunu bu anlamda #internetimedokunma demek için dayanışmaya davet ediyoruz.

Alternatif Bilişim Derneği

Bilgisayar Mühendisleri Odası

Bilişim Çalışanları Dayanışma Ağı (BİÇDA)

Elektrik Mühendisleri Odası

İnternet Derneği (ISOC-TR)

Linux Kullanıcıları Derneği

Medya ve Hukuk Çalışmaları Derneği (MLSA)

Pardus Kullanıcıları Derneği

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu 27.10.2021 tarihinde, Keskin Kalem Yayıncılık ve Ticaret A.Ş. ve diğerleri (B. No: 2018/14884) başvurusunda, sulh ceza mahkemelerinin internetteki haberlerin erişime engellenmesi kararları ile ilgili  İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlemesi Kanunu’nun erişimin engellenmesi kararlarına yönelik 9. Maddesinin değiştirilmesi gerektiğine, verilen erişim engeli ve içerik çıkarma kararlarının Anayasa’nın 26. Maddesinde düzenlenmiş olan “Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti” ve 28. Maddesindeki “Basın hürriyeti” başlıklı düzenlemeler ile Anayasa'nın 40. maddesinde güvence altına alınan etkili başvuru hakkının ihlal edildiğine karar verdi.

Bazı internet haber sitelerinde yayımlanmış 129 ayrı haber içeriğinde yer alan ifadeler nedeniyle şeref ve itibarlarının ihlal edildiğini iddia eden kişilerin talebi üzerine sulh ceza hâkimlikleri tarafından toplam 129 URL adresine erişimin engellenmesi kararı verilmiştir. Bu kararlarla ilgili Anayasa mahkemesine 9 ayrı bireysel başvuru yapılmış, aralarındaki konu yönünden hukuki irtibat nedeniyle AYM, bireysel başvuru dosyalarını bir dosyada birleştirmiştir.

Anayasa mahkemesi söz konusu kararında özellikle;

- “kişilik haklarına yönelik bir saldırıya karşı erişimin engellenmesi” yoluna başvurabilmek ve bu konuda karar verebilmek için “internet içeriğinin ceza kanunlarına göre suç oluşturduğuna yönelik bir şüphenin bulunması” gerektiğine,

- Ancak Kanun'un 9. maddesinde erişimin engellenmesi yolunun kapsamının suç teşkil eden internet yayını ile sınırlı olduğunu gösteren herhangi bir ibare bulunmadığı dolayısı ile erişim engeli kararı verilmesi için kişilik haklarına yönelik haksız fiilin ulaşması gereken ağırlığın boyutuna ilişkin bir ölçüt/eşik değer de belirlenmesi gerektiğine,

- Gazete haberleri ile ilgili belirsiz bir süre için, ilgili ve yeterli gerekçe olmadan tedbir mahiyetinde alınması gereken erişim engeli kararlarının süresiz etki göstermesi nedeniyle ifade ve basın özgürlüklerine yapılan müdahalenin orantılı olmadığına,

- Erişim engeli verilen Sulh Ceza Mahkemesi kararlarının yeterli gerekçesinin bulunmadığı, erişimin engellenmesi talep edilen haberler ile ilgili gazetelere herhangi bir bildirimde bulunulmaması, gazetelere cevap verme imkanı sunulmadığı, erişim engeli talep edilen iddialara ilişkin savunma imkanı verilmediği, erişim engeli kararlarına karşı yapılan itirazların bir cümleden ibaret gerekçeler ile reddedildiği, bu sebeplerle de kanunun yeterli hukuki güvence ve etkili bir başvuru olanağı sağlamadığına,

- Kanunun amacının yasa dışı içerik ile mücadele etmek olarak tanımlanmasına karşı, bizzat kanun 9. Maddesinin hiçbir yasa dışılık aranmaksızın kişilik hakkı ihlal edildiğini iddia eden her başvuruda erişim engeli kararı verildiği, bu durumun kanun amacına ve Anayasaya aykırı olduğu, kanunun maddesinin sistematik olarak sorunlu olduğu, bu yüzden de TBMM tarafından kanun değişikliği yapılması gerektiğine,

dikkat çekmektedir ve aynı konuda yapılan ve karardan sonra yapılacak başvuruların incelenmesinin 1 yıl süreyle ertelenmesine karar vermiştir.

Oysa 5651 Sayılı Kanun’a 15.8.2016 tarihinde eklenen 8/A Maddesi ile ilgili Anayasa Mahkemesine Somut Norm denetimi için yapılan başvuruda Anayasa Mahkemesi söz konusu değişikliğin 671 sayılı OHAL KHK sı ile değişiklik yapılması sebebiyle incelemeye dahi almadan Karar Verilmesine Yer Olmadığına karar vermiş idi.

Yine aynı şekilde 29/7/2020 tarihli ve 7253 sayılı Kanunun ile 5651 sayılı sansür yasasında yapılan içerik çıkarmaya ilişkin değişiklik ile ilgili yapılan somut norm denetimi başvurusu hakkında Anayasa Mahkemesi henüz hiçbir karar vermemiştir.

Anayasa Mahkemesi söz konusu karar ile kanun değişikliği yapılması gerektiğini, TBMM nin bu konuda harekete geçmesi gerektiğini belirtmiş, hatta kanun değişikliği sırasında hangi hususların dikkate alınması gerektiği konusunda yol gösterici bir takım hususları göstererek kafasını kuma gömmeye devam etmiş, erişim engelleme ve içeriğin çıkarılması konusunda yapılan başvuruların incelenmesini de 1 yıl ertelemiştir.

Söz konusu karar bireysel başvuru sonucu verilmiş olan bir karar olup yalnızca başvuruya konu haberler yönünden uygulanacaktır. Ancak benzer nitelikteki gazete haberleri ve içerikler ile ilgili verilmiş olan binlerce erişim engeli kararı halen uygulanmakta, yasa halen yürürlükte olduğundan Sulh Ceza Mahkemeleri tarafından benzer başvurular ile ilgili erişim engeli ve içeriklerin çıkarılmasına ilişkin kararlar verilmeye devam etmektedir.

5651 sayılı sansür yasası Türkiye’ de halen ifade özgürlüğü, basın özgürlüğü, haber alma hakkının önünde en önemli engellerden biridir. İktidarın her fırsatta elinde bir maşa olarak kullandığı, eğip, bükerek ve kendi lehine olacak her türlü değişikli yaptığı, bununla yetinmeyerek Sosyal Medya platformları ile ilgili düzenlemeleri yürürlüğe koyduğu, hatta “dezenformayon” kisvesi altında yeni değişiklikler yapmayı gündemine aldığı 5651 sayılı sansür yasası bir an önce ortadan kaldırılmalıdır. Bilişim alanında çalışmalar yürüten sivil toplum örgütleri, sosyal medya platformları, içerik sağlayıcılar, yer sağlayıcılar ve konunun tarafı olan diğer paydaşlar ile hak ve özgürlükleri temel alan, AİHM ve Anayasa Mahkemesi kararları ışığında yeni bir kanun yapılması için bir an önce çalışmalar yapılmalıdır.

Tüm sivil toplum örgütlerini ifade özgürlüğü, basın özgürlüğü, haber alma hakkını savunmaya, internette insan hakları için mücadele etmeye davet ediyoruz….

Pandeminin artık normalleştiği, maske, mesafe ve sürekli aşılama, temas takip uygulamaları ile yaşamanın olağan hale geldiği 2021 yılı, Derneğimiz için bir kayıp yılı olmadı. 2020 yılında genç akademisyenlerin doktora tezleri dizisinden iki yayınımız  olmuş, temas takip uygulamaları ve kişisel verilerin korunması, internet araştırmaları ve etik, yaşlanma ve dijital eşitsizlik, pandemi döneminde nefret söylemi konulu çalışmalar yaparak yayınlamıştık. 2021 yılı bizim için Yeni Medya Çalışmaları 5.Ulusal Kongresi’nin hazırlık ve 4-5 Kasım 2021 tarihinde Adana’da gerçekleştirdiğimiz bir yıl oldu.

Bu iki yıl boyunca neler yaptık?

-   Avrupa Birliği Sivil Düşün Programı'nın COVID-19 pandemi sürecinde STK'lara verdiği "Bizi Bağlayan Şeyler" desteği kapsamında Prof. Dr. Mutlu Binark ve Dr. Yeliz Özdemir'in proje koordinatörlüğü kapsamında izleme, raporlama ve dijital okuryazarlığı geliştirmek için webinar malzemesi üretimi gerçekleştirildi.

Sivil Düşün desteği ile gerçekleştirilen webinar serisi: Derneğimizin YouTube kanalına yüklendi:

https://www.youtube.com/playlist?list=PLcFT_1UM1cJKCk3rTIL4LdYJ2gJmASYD0

-  Faruk Çayır’ın hazırlamış olduğu "Pandemi Takip Uygulamaları ve Kişisel Verilerin İzlenmesi Raporu" nun İngilizce versiyonu yayınlandı.

https://ekitap.alternatifbilisim.org/covid19-pandemic-tracking-apps-report/

-     İlden Dirini ve Gökçe Özsu'nun yazarı, Doç. Dr. Zeynep Özarslan'ın editörlüğünü yaptığı, "Sosyal Medyada Nefret Söylemi Raporu" ve raporun İngilizce versiyonu yayınlandı.

https://ekitap.alternatifbilisim.org/covid19-hate-speech-report/

-   Sosyal Medyada Nefret Söylemi Raporu Dernek adına İlden Dirini, Gökçe Özsu ve Doç.. Dr. Zeynep Özarslan’ın, Hrant Dink Vakfı  Uluslararası Nefret Söylemi ve Ayrımcılık Konferansında, Prof. Dr. Mutlu Binark’ın oturum başkanı olduğu oturumda, bildiri olarak sunuldu:

Konferans programı: https://hrantdink.org/en/asulis/activities/conference

Konferans videoları:

https://hrantdink.org/en/asulis/activities/projects/media-watch-on-hate-speech/2871-international-conference-on-hate-speech-and-discrimination-was-held

-   Derneğimizin de üye olduğu EDRİ tarafından yayınlanan COVID-19 ile mücadelede dijital hak ve özgürlüklere saygı çağrısı yapıldı,

https://alternatifbilisim.org/covid-19-ile-mucadele-dijital-hak-ve-ozgurluklere-saygi/

-    Çevrimiçi  eğitimde kişisel verilerin korunmasına ilişkin öneriler içeren metin yayımlandı: https://alternatifbilisim.org/covid-19-pandemi-surecinde-online-egitimde-kisisel-verilerin-korunmasina-iliskin-oneriler/

- EDRİ tarafından yayınlalan “Etik Web Geliştirme Kılavuzu” Türkçeye çevirildi: https://ekitap.alternatifbilisim.org/etik-web-gelistirme/

-   İnternet Araştırmaları Birliği’nin yayımladığı “İnternet Araştırmaları: Etik Kılavuz 3.0” Türkçeye çevirildi: https://ekitap.alternatifbilisim.org/internet_arastirmalari_etik_kilavuz_3/

-   Dernek üyemiz Dr. Yeliz Dede Özdemir ve Mehmet Figan tarafından derlenen “Dijital Kültür, Dijital Eşitsizlikler ve Yaşlanma” adlı araştırma çalışmasının sonuçları e-kitap olarak yayınlandı:https://ekitap.alternatifbilisim.org/dijital_kultur_dijital_esitsizlikler_ve_yaslanma/

-    5651 sayılı yasada Covid-19 döneminde yapılan değişikliklere ilişkin açıklama yayınlandı: https://alternatifbilisim.org/koronavirus-bahanesiyle-sosyal-medya-ve-iletisime-sansur-ve-denetim-kabul-edilemez/

- İstanbul Sözleşmesinden çekilme kararına karşı açıklama yayınlandı: https://alternatifbilisim.org/istanbul-sozlesmesinden-cekilmeyi-kabul-etmiyoruz/

-        22 Eylül 2021 tarihinde İzmir Barosunun düzenlediği derneğimizden Ayşe Kaymak ve Doç.Dr. Tezcan Durna’ nın katıldığı Sosyal Medya Düzenlemeleri ve İfade Özgürlüğü paneline katılım sağlandı.

-    UNDP ile 7 Ekim 2021 tarihinde  online olarak “yapay zekanın insan hakları üzerindeki etkisi” hakkında görüşme gerçekleştirildi.

-     Dernek üyemiz Dr.  Oğuz Kuş tarafından derlenen “Algoritmaların Gölgesinde Toplum ve İletişim” adlı derleme kitap e-kitap olarak yayınlandı: https://ekitap.alternatifbilisim.org/algoritmalarin-golgesinde-toplum-ve-iletisim/

-      İki yılda bir farklı kentlerde topladığımız hakemli bilimsel toplantımız Yeni Medya Çalışmaları Ulusal Kongresinin beşincisi 4-5 Kasım 2021 tarihlerinde Adana Barosu Sosyal Tesislerinde gerçekleştirildi. 2 gün süren ve hibrit olarak gerçekleştirilen kongrede 2 ayrı salonda, 16 ayrı oturumda toplam 73 bildiri ve 5 atölye çalışması yapıldı. http://www.yenimedya.org.tr/

Derneğimiz tarafından 4-5 Kasım 2021'de hibrit olarak gerçekleştirilen kongreye 89 yazar ve çok sayıda izleyici katıldı. Koronavirüs salgını nedeniyle fiziki olarak sınırlı sayıda insanla Adana'da gerçekleştirdiğimiz kongremizi canlı yayınlar vasıtasıyla çok sayıda kişiye ulaştırabildik.

Kongremizin gerçekleştirilmesinde emeği geçen herkese tek tek teşekkürü bir borç biliriz.

Yeni Medya Çalışmaları V. Ulusal Kongre
Genel Değerlendirme ve Sonuç Bildirgesi

4-5 Kasım 2021 tarihlerinde Alternatif Bilişim Derneği tarafından gerçekleştirilen Yeni Medya Çalışmaları V. Ulusal Kongre’de, “Medya Yakınsaması Çağında Kültürel Akış(lar) ve Hareketlilik” temasıyla, dijital kültürel akış ve hareketliliği küresel, ulusal ve bölgesel boyutlarıyla tartışmayı hedefledik. İki gün boyunca hibrit olarak gerçekleştirilen kongremizde 34’ü çevrimiçi olmak üzere 89 yazardan toplam 72 bildiri, 16 oturumda sunuldu. Ayrıca 2 kitap paneli ve 5 atölye programda yer aldı. Kongrenin geniş ölçekli bir katılımla gerçekleşmesini ve amacına ulaşmasını sağlayan ve Türkiye’nin çeşitli kentlerinden ve üniversitelerinden araştırmacılara/bilim insanlarına bilimsel desteklerinden; Adana Barosu, Adana Barosu Sosyal Tesisleri, İsveç Konsolosluğu, Seyhan Belediyesi, Çukurova Öğretim Elemanları Derneği’ne maddi ve manevi desteklerinden dolayı sonsuz teşekkür ediyoruz. Ayrıca Kongre sürecinde kayıt masalarında, salonlarda, atölyelerde çalışan, görüntüleme ve kayıt işlemlerini yürüten ve bunları çevrimiçi ortamlara taşıyan Çukurova Üniversitesi İletişim Fakültesi’nin değerli öğretim üyelerine ve öğrencilerine ve de düzenleme kurulunun kıymetli üyelerine sonsuz teşekkürlerimizi sunuyoruz.

Kongrenin açılış konuşmasını Alternatif Bilişim Derneği Başkanı Avukat Faruk Çayır yaptı. Çayır, İnternet ortamındaki mevcut hak ihlalleri ve sansüre yenilerinin eklendiği pandemi döneminde, Alternatif Bilişim Derneği’nin temas takip uygulamaları ve nefret söylemi temalarında raporlamalar yaptığını ve etik kılavuzlar hazırladığını ve yeni medya alanındaki değerli araştırmacıların çalışmalarını kitaplaştırdığını vurguladı.

Prof. Dr. Günseli Bayraktutan, sunuş konuşmasını gerçekleştirdi. Pandemi koşulları nedeniyle hibrit olarak gerçekleştirdiğimiz kongrenin, tüm olumsuz koşullara rağmen umutlarımızı hala canlı tuttuğunun göstergesi olduğunu belirtti.

Kongreye davetli konuşmacı olarak katılan Crystal Abidin, Asya Pasifik bölgesinden örnek vakalar üzerinden TikTok uygulamasını ele aldı. TikTok’un artık bir uygulamanın ötesinde, her yaştan kullanıcıya gençlik kültürünü benimsemeleri için çağrı yapan bir kültüre dönüştüğünü anlattı. Asya Pasifik bölgesindeki farklı ülkelerde farklı TikTok kullanımlarını, sahiplik yapılarını, mikro ünlülerin paylaşımlarını, TikTok akışını değerlendirdi.

Alternatif Bilişim Derneği’nin bu sene beşincisini düzenlediği Yeni Medya Çalışmaları Ulusal Kongremizin Türkiye’de akademi tarafından akademi içinde olmayan bir bilimsel paylaşım ve tartışma zemini olarak sahiplenildiğini gösterdi. Kongremizi yine üniversitelerin dönüştüğü siyasi ve bilimsel hiyerarşi dışında gerçekleştirdik. Her ne kadar beşinci kongre olsa da, aslında yıl olarak onuncu yılımıza girdik. Her kongre hazırlanışının arkasında iki yıla yayılan emek yoğun bir süreç yer almakta.

“Medya Yakınsaması Çağında Kültürel Akış(lar) ve Hareketlilik” temasıyla gerçekleştirdiğimiz kongrede, pandeminin etkisiyle gündelik yaşantımızın doğal bir parçası haline giren platform kapitalizmi, platform ekonomisine yapılan ağırlıklı vurgular, temamızın ne kadar doğru bir seçim olduğunu da gösterdi. Kongremizin de ortaya çıkardığı gibi, yeni medya çalışmaları alanı, kuramsal ve kavramsal yaklaşımlardan beslenerek, yeni metodolojilerin geliştirildiği bir alan olarak giderek güçleniyor ve zenginleşiyor. Bunda bu Kongreye katılan ve özenle bildirilerini sunan meslektaşlarımızın rolü çok büyük. Kongre süresince haberciliğin ve haberin dönüşümü, platform ekonomisi ve kültürel içerik üretim ve tüketimine etkisi, yeni iletişim teknolojilerinde yeni nesneleştirme pratikleri, bu teknolojilerin bireyin ve toplulukların kolektif hafızalarına etkisi gibi birçok farklı bildiri hibrit olarak sunuldu. Oturumlar Adana Barosu Sosyal Tesisleri salonlarının yanı sıra Alternatif Bilişim Derneği’nin YouTube kanalından da takip edildi, Twitter’da YMK5 etiketi ile akış içinde paylaşıldı.

Kongremizde sunulan bazı bildirilerin de vurguladığı gibi, neo-liberal politikaların egemen söylemi, platform kapitalizminin seçkin kesimi tarafından süzgeçten geçirilen içerikler, kar odaklı amaca ve propagandaya hizmet eder. Enformasyon bolluğunun veri dumanına yol açması ile birlikte, kafa karışıklıklarının giderilmemesi, gerçek dezenformasyon devrimine işaret eder. Bu bağlamda, platform kapitalizminin girdabından kurtulmak için yoğunlaşılan alternatif modellerin de yapısal eşitsizlikleri yeniden inşa etme potansiyelleri vurgulandı ve kooperatif modellerin sürdürülebilirliğine değinildi. Kullanıcıların bu enformasyon bolluğunda çeşitliliğe, yerelliğe erişim avantajından ziyade, benzerleri bir araya getiren güvenli limanlar oluşturarak yankı odaları dizayn etmesi, söz konusu akış içerisindeki tektipleşme öbeklerini gösterir. Akış içinde meslek pratiklerinin iyileştirilmesine yönelik tartışmalarda öne sürülen alternatif modellerde ise finansman, özgünlük ve sürdürülebilirlik sorunsalları hala mevcuttur. Böylelikle, anaakım ve alternatif mecralardaki çevrimiçi emek sömürüsü ve ayrımcılık da yeniden inşa edilir. Platform kapitalizminde girişimciliğin yüceltilmesi ultra esnek çalışma kültürünü teşvik eder, öz markalama yükü ve dayatılan yetenek setleri özgürlüğü rasyonelleştirme amacı taşır. Ancak, demokratikleşme ve özgürlük kavramlarıyla cazip hale getirilen bu platformlar etik değerler ve sayısal normlar arasındaki gerilimli hattı gizler. Benzer şekilde inovasyon mitini yüceltmek, gazeteciliğin üzerinde yükseldiği tarihsel ve kültürel yapıların, boyutların da görünmez kılınmasına yol açar. Bu bağlamda kongre kapsamında bu temada sunulan bildirilerde, platform kapitalizminin karşısında platform kolektifliği ve alternatif veri toplama ve dağıtım ağlarının geliştirilmesi önerildi.

Bunlara ek olarak, medya yakınsaması çağındaki akış içinde yer alan farklı kuşak ve kültürden bireylerin kullanım pratikleri, kar odaklı mecraların bu profillere yönelik üretmeye çalıştıkları iletişim stratejileri konuşuldu. Söz konusu bireyler arasındaki sosyo-kültürel ve politik kullanım pratiklerinde güven sorunsalı öne çıktı. Bir yandan bilgiye erişim motivasyonu güvenlik hassasiyetleri nedeniyle sekteye uğrarken, diğer yandan içerik üreticisinin ve tüketicisinin hak odaklı perspektif üretmesine ve dağıtmasına engel oluşturmaktadır.

Ayrıca, Manuel Castells’in ağ toplumu ve akışlar uzamı derinlikli olarak iki oturumda incelendi. Pandemi döneminde akademisyen emeğinin esnek sömürü kavramı bağlamında tartışılması, NFT (Non Fungible Tokens) olarak satışa çıkarılan tweetlerin incelenmesi, aestheticwiki üzerinden, alt kültürlerden daha sistematik ve küresel olan estetik temelli kimlik sürecinin değerlendirilmesi, WhatsApp gruplarının yeni bir sosyal mekan olarak deneyimlenmesi, Clubhouse uygulamasının kamusal alan potansiyelinin tartışılması, Netflix, Spotify ve YouTube gibi platformlardaki içeriklerin temsiliyet, kullanıcı odaklılık ve küresel akış bağlamında tartışılması, Kaz Dağları eylemlerindeki ulusalcı söylemlerin incelenmesi, sakat haklarının mücadelesinde Twitter’ın sağladığı imkan ve sınırlılıkların ele alınması, Twitter’daki yoksulluk güzellemesi yapan tweetlerin analizi ve Instagram’daki Türkiye’nin zengin çocuklarının dikkat ekonomisi bağlamında incelenmesi ile medya çalışmalarında insan merkezli bakışa ek olarak medyanın iklime ve çevreye zararlarının olabileceği düşüncesinden hareketle dijital fotoğrafların dünyadaki e-atığa etkisi gibi farklı konular da yine kongre kapsamında tartışıldı. Böylelikle sanat ve dijital medya alanlarında yeni soruların sorulmasına olanak sağlandı. Ek olarak Bourdieu, Foucault ve Deleuze’ün kavramlarından yola çıkarak gözetim akışı ve gözetim akışkanlığının nasıl inşa edildiği de ele alındı. Pandemiyle yoğunlaşan infodemi ve infodemiyle mücadelede, yanlış bilgilere karşı dayanıklılığın nasıl arttırılabileceğinin olanakları tartışıldı. Bunların dışında, burada tek tek değinemediğimiz birçok farklı temada, farklı bakış açılarıyla yeni medya alanını zenginleştiren çalışmalar kongremizde sunuldu.

Kongre kapsamında “Medya’da Mültecilere Yönelik Nefret Söylemi ve Yeni Bir Söylem Nasıl İnşa Edilir?”, “Zihin Haritalama ile Medya Günlükleri”, “Temel Python Eğitimi”, “Zihin Haritası Aracılığı ile Wiki İşbirliğine Dayalı İçerik Üretme” ve “İmgeler Arasında Yolculuk: Video-Deneme Atölyesi” başlıklı 5 çevrimiçi atölye ile “Algoritmaların Gölgesinde Toplum ve İletişim” ve “Reklama ‘Yeni’den Bakmak” başlıklı biri çevrimiçi olmak üzere 2 kitap paneli gerçekleştirilmiştir. Teorik ve uygulamalı eğitimlerden oluşan atölye programı kapsamında STK temsilcileri, akademisyenler, iletişim öğrencileri bir araya gelerek görüş alışverişinde bulundu. Teorinin pratikle bütünleştiği atölyelerde katılımcılarımız çeşitli yeni medya araçlarının güncel kullanım alanları hakkında bilgi edindiler. Bu seneki atölyelerimizde ‘yaratıcı içerik üretimi ve yeniden üretimi’ öne çıkan temalardan biri oldu. Katılımcılar nefret söylemini nasıl ayırt edeceklerini ve alternatif, barışçı ve eşitlikçi söylemleri nasıl inşa edeceklerini; kod yazımını; zihin haritalarının ne olduğunu ve video-denemenin yenilikçi potansiyellerini tartıştılar. Bütün eğitimleri kesen ortak tema ise eleştirel düşünme ve yapıbozum oldu: Verili toplumsal kategorileri, tanımlamaları, metin ve imgeleri oldukları haliyle kabul etmeme; direnme, parçalama, oynama, bozma ve yeniden yapma. Kitap panellerinde ise birbirinden derinlikli sunumlar yapıldı. ‘Algoritmaların Gölgesinde Toplum ve İletişim’ panelinde algoritmaların hukuki, toplumsal, siyasal ve kültürel alandaki yeri ele alındı. Algoritmanın kötüye kullanımlarına karşı geliştirilen direniş sanatları umudu canlı tutmak ve mücadele etmek için çok sebep ve alan olduğunu bizlere yeniden hatırlattı. Reklama ‘Yeni’den bakan ikinci kitap oturumu ise ilk oturumun eleştirel soluğunu devralarak günümüzde reklam ve reklamcılığa dair son derece heyecan verici bir tartışmayı kongreye taşıdı. Eleştirel reklam çalışmaları alanının yeni medya çalışmaları ile kesişmesi reklamla ilgili bilinen, bilinmeyen ve üzerinde düşünülmesi gereken sayısız konu hakkında ufuk açıcı bir çerçeve sundu.

Sonuç olarak, bir bilimsel çalışmanın sesinin duyulmasının birlikte tartışma edimi ile olanaklı olduğuna inanıyoruz. Bu Kongre katılımcılara bu olanağı sunarken, katılımcılar arasında yeni dayanışma ağlarının oluşabilmesine de zemin hazırladı. Kongremiz bu anlamda bildirilerin sunulduğu bir ortam olmaktan ziyade, dünya ve Türkiye siyasetine, hallerine, demokrasisine, toplumsal–kültürel eşitsizliklere, hak ihlallerine kolektif zekayı merkeze alarak bir bakış ve müdahale geliştirme zeminidir. Bu nedenle, yeni medya ortamlarındaki üretim süreçlerini, metin ve temsil pratiklerini ve kullanıcının katılımını ve/veya tüketimini bu bağlamda sorgulamak istiyoruz.

Kongre zemini, sadece bilimsel sunumlardan ibaret değil. Çok sayıda sivil toplum kuruluşunun, akademisyenin gönüllü olarak düzenlediği Atölyeler ve Kitap Oturumlarına da ev sahibi. Atölyelere verdiğimiz önem, uygulamalar, güncel sorunları odak konusu yaparak, bilimsel bilginin çoğalmasına ve zenginleşmesine katkı yapıyor.

Bloch’un Umut İlkesi, toplumsal-siyasal dönüşüm için gündelik yaşamdan başlamamızı imlerken; yeni medya ortamlarının yaşamın içindeki tezahürlerini bu nedenle farklı temalar ile irdeliyoruz. Gelecek sefer, hangi kentte katılımcılar ile buluşursak buluşalım, akademik bağımsızlık ilkemizden vazgeçmeden YMK6’yı gerçekleştirmeyi hedefliyoruz.

Gerek fiziksel gerek çevrimiçi bizi takip eden, soru ve yorumlarıyla kongremize katkı veren tüm izleyenlere ve gönüllü emekle gerçekleşen bu kongrede emeği geçen herkese tekrardan teşekkürü borç biliriz.

05.11.2021 - Adana
Alternatif Bilişim Derneği

İki yılda bir farklı kentlerde topladığımız Yeni Medya Çalışmaları kongresinin beşincisi 4-5 Kasım 2021 tarihlerinde Adana Barosu Sosyal Tesislerinde gerçekleşecek. Kongrenin teması "Medya Yakınsaması Çağında Kültürel Akış(lar) ve Hareketlilik" olarak belirlendi.

2 gün sürecek ve hibrit olarak gerçekleştirilecek olan kongrede, influencer kültürü, mikro ünlüler/internet ünlüleri ve sosyal medya popüler kültürleri konularında sıradışı antropolojik ve etnografik üretimlere imza atmış Dr. Abidin konuğumuz olacak.

Kongrede 2 ayrı salonda, 16 ayrı oturumda toplam 73 bildiri ve 5 atölye çalışması bulunuyor. Kongre ile ilgili daha fazla bilgi ve atölyelere başvuru için kongrenin yeniya.org.tr adresini ziyaret edebilirsiniz.

Ayrıca kongreyi çevirim içi olarak Alternatif Bilişim Youtube adresinden takip edebilirsiniz

Access Now öncülüğünde biyometrik veri toplanması ve kullanılmasına karşı imzaya açılan "Kitlesel ve ayrımcı gözetimi mümkün kılan yüz tanıma ve uzaktan biyometrik tanıma kullanımları küresel olarak yasaklanmalıdır!" kampanyasına derneğimizin de aralarında olduğu onlarca kurum ve kuruluş destek verdi. Dünya çapında 175'ten fazla sivil toplum kuruluşu, aktivist, teknoloji uzmanı, karar vericileri biyometrik gözetim teknolojilerinin hakları kötüye kullanan kullanımlarına karşı birlikte hareket etmeye çağırdı.

İngilizce olarak imzaya açılan metni Erdem Akin Temel çevirisi ile yayınlıyoruz;

"Kitlesel ve ayrımcı gözetimi mümkün kılan yüz tanıma ve uzaktan biyometrik tanıma kullanımları küresel olarak yasaklanmalıdır!"

Biz, aşağıda imzası bulunanlar, kitlesel ve ayrımcı gözetimi mümkün kılan yüz tanıma ve uzaktan biyometrik tanıma teknolojilerinin kullanımına kesin bir yasak çağrısında bulunuyoruz. Bu araçlar, insanları gittikleri her yerde tanıma, takip etme, seçme ve izleme kapasitesine sahiptir. Ayrıca mahremiyet, veri koruma hakları, serbest toplanma ve iş birliği hakları (protestoların suç sayılmasına yol açan yönüyle geniş çaplı zarara neden olmaktadır), eşitlik ve ayrımcılığa uğramama hakları da dahil olmak üzere insan haklarımız ve sivil özgürlüklerimize zarar vermektedir.

Yüz tanıma ve uzaktan biyometrik tanıma teknolojilerinin tekrar tekrar insan hakları ihlallerini mümkün kılacak şekilde kullanıldığını gördük. Çin’de, Birleşik Devletler’de, Rusya’da, İngiltere’de, Uganda’da, Kenya’da, Slovenya’da, Myanmar’da, Birleşik Arap Emirlikleri’nde, İsrail’de ve Hindistan’da protestocuların ve vatandaşların gözetimi, insanların mahremiyet haklarına, serbest toplanma ve iş birliği haklarına zarar verdi. Birleşik Devletler’de, Arjantin’de ve Brezilya’da masum bireylerin haksız yere tutuklanmaları, insanların mahremiyet, yasal işlem ve serbest dolaşım haklarını zedeledi. Çin’de, Tayland’da ve İtalya’da etnik ve dini azınlıkların, diğer ötekileştirilen ve ezilen toplulukların gözetimi, mahremiyet hakları ile eşitlik ve ayrımcılığa uğramama haklarını ihlal etti.

Bu teknolojiler tasarımları gereği insan haklarını tehdit etmektedir ve halihazırda ciddi zararlara neden olmuştur. Yasal koruma oluşturdukları bahanesiö tehdidi tamamen ortadan kaldıramaz. Bu yüzden bu teknolojilerin kamusal alanlarda ne devletler ne de özel sektör tarafından asla kullanılmamaları gerektiğine inanıyoruz. Suistimal potansiyelleri çok büyük ve sonuçları çok ağır.

Bir yasak çağrısında bulunuyoruz çünkü bir moratoryum bu teknolojilerin geliştirilmesini ve kullanımını geçici olarak durdurarak kanıt toplanması ve demokratik münazaraların organize edilmesi için ancak zaman kazandırabilir. Oysa bu soruşturmaların ve tartışmaların bu teknolojilerin kamusal olarak ulaşılabilir alanlarda kullanımlarının bizim insan haklarımız ve sivil özgürlüklerimiz ile uyuşmadığını daha fazla kanıtlayacağı açıktır ve bu teknolojiler kesin ve kalıcı olarak yasaklanmak zorundadır.

Çağrımızın kapsamı

“Yüz tanıma” ve “uzaktan biyometrik tanıma” terimleri bir insanın telefon kilidini açan yüz doğrulama sisteminden, bir kişinin belirli yerlere girmesini onaylayan, birinin yürüyüşünü tanıyan, kişinin cinsel kimliğini ya da duygu durumunu tespit ettiği iddia edilen sistemlere kadar geniş bir teknoloji yelpazesini kapsar.

Yasak çağrımız, özellikle, yüz ya da biyometrik “tanımlama” (örneğin, birden çoklu eşleme) olarak da bilinen bu teknolojilerin bir insanın geniş bir insan grubu içerisinde tanınması ve ayırt edilmesine eğilmektedir, fakat bununla sınırlı değildir. Bu teknolojilerin bireylerin yüzleri, yürüyüşleri, sesleri, kişisel görünüşleri veya herhangi bir başka biyometrik tanımlayıcının, örneğin, dini, etnik ve ırksal azınlıkların, siyasi muhaliflerin ve diğer dışlanmış grupların insan haklarını ve sivil özgürlükleri orantısız olarak etkileyen gözetim gibi kitlesel gözetimi ya da ayrımcı gözetimi mümkün kılacak şekilde kullanılarak tanımlanmaları, ayrıştırılmaları ya da izlenmeleri konusunda endişeliyiz. Ayrıca, bazı vakalarda, yüz ve diğer biyometrik “doğrulama” sistemlerinin (örneğin, bire bir eşleştirme), farklı amaçlarla kullanılabilecek geniş, merkezileştirilmiş biyometrik veritabanlarının yaratılması gibi eşit derecede problemli gözetim şekillerini mümkün kılacak şekilde inşa edildiklerini ve kullanıldıklarını kabul ediyoruz.

Bazı yüz tanıma ve uzaktan biyometrik tanıma uygulamaları, insanları yasal kimlikleri ile ilişkilendirmedikleri için insanların mahremiyetlerini koruduklarını iddia etseler de yine de kamusal alanlarda insanları ayrıştırmak için ya da özellikleri ve davranışları hakkında çıkarımlarda bulunmak için kullanılabilir. Bu tür durumların tamamında, verinin kişisel olarak tanımlanabilir bilgiyi korumak için anonimleştirilmesinin ya da sadece yerel olarak işlenmesinin (örneğin, “sınırda”) önemi yoktur; ne olursa olsun haklarımız zarar görür, çünkü bu araçlar, temelde insan haklarımız ile uyumsuz bir şekilde insanların gözetimi için tasarlanmıştır.

Dahası, insanların cinsiyetleri, duyguları veya diğer kişilik özellikleri hakkında çıkarımlarda ve tahminlerde bulunan pek çok yüz ve biyometrik sınıflandırma uygulaması, bilimsel tabanlarında ciddi temel kusurlardan muzdariptir. Bu, bizler hakkında yaptıkları çıkarımların sıklıkla geçersiz olduğu, hatta bazı vakalarda insan ırkını iyileştiren teorileri işlevsel hale getirerek ayrımcılığı idame ettirdikleri ve biz hem gözetilip hem de yanlış karakterize edildikçe yeni bir zarar katmanı daha ekledikleri anlamına gelmektedir.

Yasak çağrımız bu teknolojilerin kamusal olarak ulaşılabilir alanlarda ve insanların kullanımından imtina edemedikleri alanlarda kullanımlarını kapsamaktadır.Bu teknolojilerin kanuni yaptırım için kullanımı dikkat ve eleştiri toplayabilir. Ancak özel aktörler tarafından kullanımları, özellikle de özel aktörlerin devletler ve kamu-özel iş birliklerinde kamu kurumları adına gözetime girişmesi ya da bu tür gözetimden elde edilen verileri yetkililere sağlamaları da haklarımıza karşı aynı tehditleri oluşturabilir.

Ayrıca, özel yüz tanıma sağlayıcıların, “şüpheli” kişilerin veritabanlarını derledikleri, birleştirdikleri ve birçok müşteri ile paylaştıklarına dair endişelendirici gelişmeler de gördük. Bu, gerçekte, özel şirketler arasında paylaşılan, eğitimsiz çalışanların takdir yetkisiyle herhangi bir denetlemeye tabi olmadan hazırlanmış, bu tür veritabanlarını kullanan tüm tesislerdeki izleme listelerinde görülen kişilere karşı ayrımcılığa yol açabilecek ve özel şirketler arasında paylaşılan “yurt çapında veritabanlarını” yaratıyor.

İnsanların gözetimi için bu teknolojilerin şehir parklarında, okullarda, kütüphanelerde, iş yerlerinde, ulaşım merkezlerinde, stadyumlarda, sitelerde ve hatta sosyal medya platformları gibi çevrimiçi ortamlarda kullanılmaları insan haklarımız ve sivil özgürlüklerimize varoluşsal bir tehdit oluşturduğundan durdurulmalıdır.

Neden bir yasak?

Yüz tanıma ve uzaktan biyometrik tanıma teknolojileri bugünkü formlarıyla, örneğin, ırksal yanlılık gösteren ve daha koyu ten rengine sahip insanlar için daha az doğruluk gösteren yüz tanıma sistemleri de dahil olmak üzere ciddi teknik kusurlara sahiptir. Fakat, bu sistemlere yapılacak teknik güncellemeler insan haklarımıza ve sivil özgürlüklerimize oluşturdukları tehdidi ortadan kaldırmayacak.

Daha çeşitli eğitim verisi eklemek ya da doğruluğu artırmak için alınacak diğer önlemler bu sistemlerin güncel sorunlarına işaret ederken; bu, onları gözetim enstrümanları olarak mükemmelleştirecek ve haklarımızı baltalamada daha etkili hale getirecektir.

Bu teknolojiler, haklarımız için başlıca iki şekilde tehdit oluşturmaktadır:

Birincisi, eğitim verisi – girilen verilerin karşılaştırıldığı yüz veritabanları ve bu sistemler tarafından işlenen biyometrik veriler – genellikle bireylerin bilgisi, rızası ya da özgün serbest seçimleri olmadan elde edilmektedir ki bu da bu teknolojilerin hem kitlesel hem de ayrımcı hedeflemeli gözetimi tasarımsal olarak teşvik ettikleri anlamına gelmektedir.

İkincisi, kamusal olarak ulaşılabilen alanlardaki insanlar anında tanımlanabildikleri, ayrıştırılabildikleri ya da izlenebildikleri sürece, insan hakları ve sivil özgürlükleri baltalanacaktır. Bu tür teknolojilerin kamusal olarak ulaşılabilir alanlarda kullanılıyor olması fikri bile geniş çaplı etki yapmakta ve insanların haklarını kullanma becerilerini kısıtlamaktadır.

Bu teknolojilerin kamu güvenliğini artıracağına dair sorgulanabilir iddialara rağmen, haklarımızın sistematik ihlali her zaman her türlü faydadan ağır basacaktır. Bu teknolojilerin nasıl suistimal edildiklerine ve az ya da hiç denebilecek kadar şeffaflıkla uygulandıklarına dair artan kanıtlar görmekteyiz.

Polisliğin nasıl yapıldığını tarihsel olarak inceleyen herhangi bir araştırma ve analiz, gözetim teknolojilerinin deneysel kullanımlarının düşük gelirli ve dışlanmış toplulukların sıklıkla suçlu gibi nitelendirdiğini göstermektedir. Yüz tanıma ve uzaktan biyometrik tanıma teknolojilerinin kullanımları bunun bir istisnası değildirve bu sebeple daha tehlikeli bir gözetim altyapısı oluşturulmadan ya da kalıcı hale getirilmeden durdurulmak zorundadır.

Bu araçların sadece varlıkları bile, kolluk kuvvetlerinin ya da özel şirketlerin (ya da kamu-özel iş birliklerinin) ellerinde olmaları fark etmeksizin, her zaman kapsamın kontrol edilemeyecek şekilde büyümesi ve kamusal alanlarda gözetimin artması için teşvik yaratacak, serbest ifade üzerinde geniş çaplı etki yaratacaktır. Çünkü bu araçların sadece varlıkları bile haklarımızı bastırmaktadır ve bu teknolojilerin istismarı ortadan kaldıracak şekilde etkili gözetimi mümkün değildir. Kamusal olarak ulaşılan alanlarda kullanımlarının tamamen yasaklanmasından başka bir seçenek yoktur.

Bu yasak neye benzeyecek?

Var olan bazı gözetim teknolojileri o kadar tehlikeli ki çözdüklerinden çok problem yaratmaktadır. Kitlesel gözetimi ve ayrımcı hedeflemeli gözetimi mümkün kılan yüz tanıma ve uzaktan biyometrik tanıma teknolojilerinin ise suistimal potansiyelleri çok büyük ve sonuçları çok ağırdır.

Şüpheye yer yok: insan haklarının ve sivil özgürlüklerin korunması bu teknolojilerin, tüm alt kademeleri ve yetkilileri de dahil olmak üzere ulusal, eyalet, il, belediye, yerel ve diğer hükümetler ve özellikle de halihazırda bu teknolojileri kullanmadan güvenliği sürdürebilecek yeterli insani ve teknolojik kaynağa sahip olan kolluk kuvvetleri ve sınır kontrol kurumları tarafından kamusal olarak ulaşılabilen alanlarda kullanımlarının yasaklanmasını gerektirmektedir.

Küresel bir sivil toplum kuruluşları ağı olarak, bütün ülkelerin kendi eşsiz anayasal, konvansiyonel ya da yasal sistemleri altında insan haklarını önceleyen çözümler geliştirmek için farklı yöntemlere sahip olduğunu kabul ediyoruz.

Fakat, hangi şekilde olursa olsun, sonuç bu teknolojilerin gözetme, tanıma, izleme, sınıflandırma ve takip amaçlı kullanımlarının yasaklanması şeklinde olmak zorundadır.

Bu sebeple, biz:

Dünyanın dört bir yanındaki hükümet derecesindeki politika yapıcıları ve kanun koyucuları:

Kitlesel gözetimi ve hedeflemeli ayrımcı gözetimi mümkün kılan yüz tanıma ve uzaktan biyometrik teknolojilere yaptıkları tüm yatırımlarını durdurmaya;

Kapsamlı yasaları, tüzükleri ve/ya da düzenlemeleri kabul etmeye:

bu teknolojilerin toplu taşıma da dahil olmak üzere kamusal ve kamusal olarak ulaşılabilir alanlarda ulusal, federal, eyalet, bölgesel, belediye, yerel ve/veya diğer siyasi hükümet alt kademeleri tarafından ya da onların adına, ajansları, departmanları, sekreterlikleri, bakanlıkları, icra daireleri, kurulları, komisyonları, büroları veya yüklenicileri ve/veya diğer alt bölümleri ve yetkilileri de dahil olmak üzere, her türlü kanun yaptırımı, ceza soruşturması, sınır kontrolü ve istihbarat teşkilatlarına özellikle vurgu yapılarak, gözetim için kullanımını yasaklamaya;

bu teknolojilerin özel kuruluşlar tarafından kullanımlarını, kitlesel gözetimi ya da ayrımcı gözetimi mümkün kılabileceği parklar, okullar, kütüphaneler, iş yerleri, ulaşım merkezleri, stadyumlar ve siteler de dahil fakat bunlarla sınırlı olmamakla birlikte kamusal alanlar, kamusal olarak ulaşılabilen alanlar ve kamusal konaklama alanlarında yasaklamaya;

devlet kurumlarının, özellikle de kolluk kuvvetlerinin, denetim ve uygunluk kontrolleri dışında özel şirketler ve diğer özel aktörlerin bu teknolojilerin kullanımlarından türetilen veri ve bilgilere ulaşmaları ve kullanmalarını yasaklamaya;

insanları, bu teknolojilerin barındırma, istihdam, sosyal fayda ve sağlık hizmetleri de dahil olmak üzere ekonomik, sosyal ve kültürel haklar ile ilgili karar alma aşamalarında kullanımına karşı korumaya;

bu teknolojilerin kullanımının ve onlardan türetilen verilerin kriminal kovuşturmalarda kanıt olarak kullanılmak ya da insanların hapsedilmesi veya başka şekillerde alıkonulmaları için suçlanmalarında hariç tutmaya; ve

özel şirketler tarafından tutulan biyometrik bilgilere hükümet erişimini kısıtlamaya çağırıyoruz.

Bu teknolojilerin hükümetler ve devlet kurumları tarafından tedariğini yasaklayan kurallar ve düzenlemelerin yapılması;

Yüz tanıma ve uzaktan biyometrik teknolojilerin dini, etnik, ırksal azınlıkların, siyasi muhaliflerin ve diğer dışlanmış grupların kitlesel gözetim ya da ayrımcı hedeflemeli gözetiminde kullanımının durdurulmasını;

Bu teknolojilerin kullanımlarının, onlara maruz kaldığından haberi olmayan ve bu teknolojilerin kullanımına karşı çıkma konusunda yasal haklarını kullanma şansı tanınmamış olan bireylere bu durumun açıklanmasının dayatılmasını;

Özellikle bu teknolojilerin kullanımından zarar görmüş bireylerin uygun telafilerinin yapılması;

Mahkemeler ve yargı görevlilerini bu teknolojilerin kullanımlarından doğan insan haklarına karşı varoluşsal tehditleri kabul etmeye, önlemek için hareket etmeye ve gerekirse, kullanımlarından kaynaklanan zararları gidermeye;

Veri koruma ve tüketici koruma kuruluşları da dahil olmak üzere idari kuruluşları, mahremiyeti ve tüketici haklarını korumak için tüm yetkilerini kullanmaya, şirketlere bu teknolojileri kullanmayı durdurma çağrısında bulunmaya çağırıyoruz.

Son olarak, yüz tanıma teknolojilerinin yarattığı varoluşsal tehdidin sadece ülkeler ve her türden hükümetler tarafından değil, ulusal ve uluslararası seviyede önemli diğer aktörler tarafından da ele alınması gerektiğini kabul ediyoruz.

Bu sebeple, biz:

Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği (OHCHR) gibi uluslararası organizasyonları adım atmaya ve yüz tanıma ve uzaktan biyometrik tanıma teknolojilerinin toplulukların dünya çapında gözetimi için geliştirilmesini ve kullanımını lanetlemeye;

Yüz tanıma teknolojisi geliştiren ya da kullanan özel kuruluşları:

Kitlesel gözetimi ve ayrımcı hedeflemeli gözetimi mümkün kılan yüz tanıma ve uzaktan biyometrik tanıma teknolojilerinin yaratım, geliştirme, satış ve kullanımlarını durdurmada kamuya taahhüt vermeye,

Gözetimi ve ayrımcı hedeflemeli gözetimi mümkün kılan yüz tanıma ve uzaktan biyometrik tanıma teknolojilerinin üretiminin derhal durdurulması ve veritabanı oluşturmada kullanılan tüm gayrimeşru şekilde elde edilen veriyi ve bu tür veri üzerine inşa edilmiş tüm model ve ürünleri silmeye;

Bu teknolojilerin önlenmesi için tüm kamusal anlaşma/sözleşme/kontratlarının (askıya alınmış, devam eden ya da yapımda olanlar da dahil olmak üzere) detaylandırıldığı şeffaflık raporları yayınlamaya;

Kitlesel gözetimi ve ayrımcı hedeflemeli gözetimi mümkün kılan yüz tanıma ve uzaktan biyometrik tanıma teknolojilerin geliştirilmesine itiraz ve red amacıyla iş yerlerinde organize olan işçilere anlamlı bir şekilde yaklaşmaya ve misilleme yapmaktan kaçınmaya;

Teknoloji şirketlerinin çalışanlarını, sendikalarının da katkısıyla iş yerlerinde yüz tanıma ve uzaktan biyometrik tanıma teknolojilerinin geliştirilme ve satışına karşı mümkün olduğunca organize olmaya;

Yatırımcıları ve finans kuruluşlarını:

Yüz tanıma ve diğer biyometrik tanıma teknolojisi geliştiren ve satan şirketlerdeki devam eden ve gelecek yatırımlarında, bu teknolojilerin nerelerde insan haklarına aykırı olduğunu ve kitlesel gözetime ve ayrımcı hedeflemeli gözetime imkân sağladıklarını bulmak için insan hakları konusunda durum tespiti yapmaya; ve

Yatırım yaptıkları şirketlere ulaşıp kitlesel gözetimi ve ayrımcı hedeflemeli gözetimi mümkün kılan bu teknolojileri yaratma, geliştirme, satış ve diğer yollarla mevcut kılmalarını durdurmaya çağırmaya;

Bağışçı kuruluşları, oluşan zararın giderilmesini mahkemelere taşıyan sivil toplum kuruluşlarının dava ve savunmaları için finansman sağlamaya ve yerel, eyalet, eyalet, ulusal, federal, uluslarüstü, bölgesel ve uluslararası sistemlerde politika oluşturmaya aktif olarak dahil olmaya çağırıyoruz.

Sonuç

Sivil topluma, aktivistlere, akademisyenlere ve dünyanın dört bir yanındaki diğer paydaşlara bu mektubu imzalamaları ve bu teknolojilerin kamusal olarak ulaşılabilir alanlarda kullanımlarının şimdi ve sonsuza kadar yasaklanarak insan haklarımızın ve sivil özgürlüklerimizin korunmasını sağlayacakları bu mücadeleye katılmalarını rica ediyoruz.

İmza kampanyasına kişisel olarak veya kurumunuz adına destek vermek için kampanya sayfasındaki formu doldurmanız yeterli.

İmzacı listesi için de bu sayfayı ziyaret edebilirsiniz.

20/03/2021 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile Türkiye’nin, İstanbul Sözleşmesi'nden Anayasa’nın 90. Maddesine aykırı olarak ve meclis iradesi yok sayılarak, idari nitelikteki bir karar ile ayrıldığı duyuruldu.

İstanbul Sözleşmesi taraf devletlerin yetkililerine, görevlilerine, kurum ve kuruluşlarına “bilgi ve iletişim teknolojisi sektörünü ve medyayı, bu sektörlerin ifade özgürlüğüne ve bağımsızlığına gerekli saygıyı göstererek, kadına yönelik şiddeti önlemeye ve kadın onuruna saygıyı arttırmaya yönelik politikaların oluşturulmasına ve uygulanmasına ve bu konularda kılavuzların oluşturulmasına ve kendi kendini düzenleyici standartların belirlenmesine katılmaya teşvik etmeyi; özel sektör aktörleriyle işbirliği içinde, çocuklar, anne babalar ve eğitimciler arasında, zararlı olabilecek, cinsel ve şiddet içeren aşağılayıcı içeriklere erişim sağlayan bilgi ve iletişim ortamıyla nasıl baş edileceğine yönelik beceriler geliştirip yaygınlaştırmayı, taciz amaçlı takibe karşı önlemler alınmasını” şart koşar.

Alternatif Bilişim Derneği olarak önemli amaçlarımızdan biri de “teknoloji kullanımı ve erişimi konusunda toplumsal cinsiyet rol ve örüntülerine bağlı eşitsizliklerin giderilmesi için mücadele etmektir.” Bu bağlamda, 2019 yılında TBİD ile birlikte “Cinsiyetçi Dijital Şiddetle Mücadele Çalıştayı‘ nı düzenleyerek, Çalıştay sonucunda Cinsiyetçi Dijital Şiddetle Mücadele Rehberi yayınladık.

Çalıştayda üzerinde durulan konulardan biri de cinsiyetçi dijital şiddetle mücadelenin sivil toplumun gündemine girmesi gerektiğidir. Kadınlar ve LGBTİ+’lar hayatın her alanında şiddetin farklı biçimlerine maruz kalmaktadır. Kararın hukuka aykırılığının dışında, kadınların LGBTİ+’ların yaşam haklarını güvence altına alan, dijital şiddete karşı önlemler de alınmasını öngören İstanbul Sözleşmesinden çıkılması, kadın cinayetlerinin ve kadına yönelik dijital şiddetin artmasına sebep olacaktır.

Hak ve savunuculuk alanında faaliyet gösteren bir sivil toplum örgütü olarak kadına yönelik şiddetin her türlüsüne karşı İstanbul Sözleşmesini savunmaya devam edeceğimizi, tüm kadınlar ve kadın hakları savunucuları ile dayanışma içerisinde olduğumuzu belirtiriz…

# istanbulsözleşmesindenvazgeçmiyoruz

Alternatif Bilişim Derneği olarak COVID-19 sürecinde temas takip uygulamaları ve sosyal medyada nefret söylemini inceledik. Bu çalışmanın sonunda iki ayrı rapor yayınladık.

Pandemiyle birlikte belirginleşen bu sorun alanlarının izlenmesinin, raporlanmasının ve paylaşılmasının farkındalık yaratmak ve bu sorunlarla mücadeleye katkı sağlamak açısından önemli bir çaba olduğuna inanıyoruz.

Böylesi bir sorumlulukla, Avrupa Birliği Sivil Düşün Programı’nın Covid-19 pandemi sürecinde sivil toplum kuruluşlarına verdiği “Bizi Bağlayan Şeyler” desteği kapsamında iki konuda izleme, raporlama ve dijital okuryazarlığı geliştirmek için webinar malzemesi üretimini üstlendik. Proje Prof. Dr. Mutlu Binark ve Dr. Yeliz Özdemir koordinasyonunda hayata geçti.

Proje kapsamında, derneğimizin Başkanı Faruk Çayır tarafından Pandemi Takip Uygulamaları ve Kişisel Verilerin İzlenmesi Raporu hazırlandı. Dernek üyelerimiz İlden Dirini ve Gökçe Özsu ise koronavirüs pandemisi sürecinde sosyal medya ortamlarında nefret söylemini izledi. İzleme çalışması üyemiz Doç. Dr. Zeynep Özarslan’ın editörlüğünde Covid-19 Pandemi Sürecinde Sosyal Medyada Nefret Söylemi Raporu başlığı altında yayınlandı. Çalışmalar İngilizce'ye de çevrildi.

Pandemi Takip Uygulamaları ve Kişisel Verilerin İzlenmesi ve Covid-19 Pandemi Sürecinde Sosyal Medyada Nefret Söylemi Raporları’nın okurlarına ulaşması ve dernek olarak önemsediğimiz ifade özgürlüğü, veri hakkı, şeffaflık, hesap verilebilirlik, bilgiye erişim, açık kaynak ve özgür yazılım farkındalıkların yaşama geçmesi dileğiyle okurların dikkatine sunuyoruz.

Covid-19 Pandemi Sürecinde Sosyal Medyada Nefret Söylemi Raporu'nu okumak için tıklayınız.

Raporun İngilizcesi: Report on Hate Speech in Social Media in the Covid-19 Pandemic Period

Pandemi Takip Uygulamaları ve Kişisel Verilerin İzlenmesi Raporu'nu okumak için tıklayınız.

Raporun İngilizcesi: Pandemic Tracking Apps and Monitoring of Personal Data Report

Üyesi olduğumuz Avupa Dijital Haklar Örgütü EDRI'nin öncülüğünde web geliştiricileri için hazırlanan broşür derneğimiz tarafından Türkçe'ye çevrildi.

Broşürde  "Güvenirlik ve güvenlik", "Kişisel veriler ve Genel Veri Koruma Yönetmeliği’ne uyumluluk", "Güvenlik Önerileri", "Web sitelerini herkes için erişilebilir hale getirme"nin de aralarında bulunduğu başlıklar bulunuyor.

Broşüre https://ekitap.alternatifbilisim.org/etik-web-gelistirme/ adresinden erişebilirsiniz.

İngilizce orjinali ise https://edri.org/our-work/ethical-web-dev-2/ adresinden erişilebilir durumda.

İki yılda bir farklı kentlerde topladığımız Yeni Medya Çalışmaları kongresinin beşincisi Adana'da gerçekleşecek. Kongrenin teması "Medya Yakınsaması Çağında Kültürel Akış(lar) ve Hareketlilik" olarak belirlendi.

Yeni Medya Çalışmaları V. Ulusal Kongresi 21-22 Ekim 2021 tarihinde Adana'da gerçekleşecek. Kongre örgütleme komitesi tarafından yayınlanan çağrıda kongre katılmak isteyen araştırmacı ve uzmanlardan 30 Nisan 2021 tarihine dek bildiri özetlerini göndermeleri istendi. Kongre Bilim Kurulu tarafından yapılan incelemeler sonucunda kabul edilen bildiriler 10 Haziran 2021 tarihinde ilan edilecek.

Kongre hakkında daha fazla bilgi ve başvuru için kongrenin yenimedya.org.tr adresini ziyaret edebilirsiniz.

V. Yeni Medya Çalışmaları Ulusal Kongresi için belirlenen temalar

Kongre hazırlık komitesi tarafından belirlenen temalar ise şöyle;

• Küreselden yerele, yerelden küresele kültürel dolaşım/akışlar
• Kültürlerarası ya da kültürler-ötesi alanda yeni olasılıklar
• Dijital medya kültürleri
• Ulusaşırı ve sınırları aşan alanda yeni medya pratikleri
• Yerel ve küresel arasında gelişen yeni medya hareketliliği biçimleri
• Yerel ve küresel arasındaki akışlarda yeni medya ve kültür politikaları
• Sürdürülebilir iletişim ve ekoloji tartışmaları ekseninde yeni medya kullanımı ve ortamları
• Merkezi ve merkezileşmeyi sorgulayan mikro tarih yazımı
• Göçmen topluluklar için ve diasporik alanda ulusaşırı yeni medyanın rolü
• Zaman ve uzam sıkışması ve ivmenin “değer” kazanması ve yeni medya ortamları
• İlerleme miti ve “yeni” medya ortamları
• Enformasyon bombardıman ve veri dumanı
• Kültürel akışların haber ötesi üretiminde/inşasında rolü ve yeni medya
• Kültürel akışlar ve platform kapitalizmi
• Tarihsel sınırları aşan dijital bir yöntem olarak medya arkeolojisi
• Kültürel akışları araştırmada dijital yöntemler

Kimler katılabilir?

Kongre yukarıda sıralanan başlıklar ve bu başlıklarla ilgili diğer konularla ilgilenen her alandan tüm araştırmacılara ve alanda çalışan uzmanlara açıktır.